U tek oslobođenoj zemlji, 1946. godine, u Vojvodini se osniva osam profesionalnih pozorišta, što je tada jedna trećina pozorišta u zemlji.
Na sednici održanoj 5. juna 1946. godine, Izvršni odbor Okružnog narodnog odbora (ONO) grada Sombora donosi odluku da se osnuje Okružno amatersko pozorište „sa ciljem da najširim narodnim slojevima razvija i neguje smisao za ukus za pozorišnu umetnost kao izvanredno sredstvo za vaspitanje širokih narodnih slojeva.” Za upravnika se postavlja Svetislav Tornjanski, prosvetni inspektor. Jula 1946. godine, odlukom ONO, Pozorište postaje profesionalno i menja naziv u Okružno narodno pozorište u Somboru. U izveštaju o radu za juli mesec 1946. godine, stoji da je odluka o osnivanju Okružnog narodnog pozorišta doneta „u želji da u narodu grada Sombora i okoline razvije smisao za kulturu i razumevanje socijalnih pojava i pitanja i da putem kulturnih aktivnosti ustanova doprinese obnovi i kulturnoj izgradnji novog društva i svoje nove otadžbine Demokratske Jugoslavije”. Ansambl je brojao oko 45 glumaca, a za stalnog reditelja je na konkursu izabran dr Dušan Budimirović, prof. književnosti iz Beograda. Pozorište je svečano otvoreno 7. septembra predstavom Aleksandra Kornejčuka Platon Krečet u režiji Đorđa Kojičkog. Scenografiju su radili arhitekta Miroslav Krejčik i slikar Ivan Jakobčić, a u predstavi su igrali: Nestor Subotički, Ljerka Buljan, Mihailo Konjović, Anica Pekanović, Aleksandar Ajvaz, Aleksandar Švarc, Smilja Petrović, Đorđe Kojički, Nada Petrović, Ana Živković, Nada Radosavljević, Stevan Šalajić, Milena Hadžić i Slavko Jorgović. To su imena koja su se prva poklonila somborskoj publici kao profesionalni ansambl i koja danas od nas zaslužuju veliki naklon.

Uz prigodnu svečanost otpočela je život jedna važna narodna ustanova koja ima da služi isključivo negovanju narodne kulture u somborskom okrugu. Prvu predstavu novog narodnog pozorišta Vojvodine otvorio je pozdravnim govorom Svetislav Tornjanski, upravnik Pozorišta. On je pozdravio prve gledaoce Pozorišta, među kojima je bilo građana i intelektualaca, velikog broja seljaka i radnika i dosta kolonista.
Slobodna Vojvodina, septembar 1946.


Bez obzira na česte promene imena i statusa u prvim godinama, Pozorište je uvek isticalo svoju glavnu ulogu koja je bila prosvećenje naroda i njegovo kulturno uzdizanje, na osnovu čega je stalno tražilo i očekivalo pomoć od naroda, države i njenih ustanova. Tako je Pozorište od Crvenog krsta dobilo „1 ženski kaput tričetvrt od crvenog filca i 1 bolero ženski od plavog somota s krznom”, od Odseka za snabdevanje, 1500 metara belog i 2000 metara crnog konca i 5 litara petroleuma; od Zdravstvene stanice, na pozajmicu od nekoliko dana, četiri bela mantila i četiri zelene klupe iz čekaonice. Od Gradskog narodnog odbora dobija 10000 dinara. Žena koja je lepila plakate, inače zaposlena u Gradskom narodnom odboru, nije se više mogla da pomaže u te svrhe, te Pozorište nabavlja jedan stari sud i izvesnu količinu brašna od koje će kasnije praviti lepilo. Čini se da je uloga pozorišta u prosvećivanju društva i kreiranju javnog mnenja bila mnogo veća i jasnija nego danas, što je možda još jedan od razloga njegovog opstanka.
Ukidanjem ONO, u novembru 1946. godine Pozorište menja ime u Gradsko narodno pozorište. U prvoj profesionalnoj sezoni 1946/47. godine, izvedeno je 12 premijera, odnosno 119 predstava koje je videlo oko 30 hiljada gledalaca. Godine 1947, uspostavlja se festival Susreti vojvođanskih pozorišta, najstariji jugoslovenski pozorišni festival. Peti Susreti su održani u somborskom Pozorištu 1952, a zatim i osmi 1957. godine. Tako su građani Sombora dobijali priliku da pogledaju dobro odabrane i pripremljene predstave i drugih vojvođanskih pozorišta.
Na predlog Saveta za prosvetu i kulturu, 31. jula 1952. godine, Narodni odbor Gradske opštine Sombor doneo je „rešenje o prevođenju Gradskog pozorišta u Somboru na poslovanje kao predračunske ustanove sa samostalnim finansiranjem.” Do tada budžetska ustanova, nastavlja da posluje kao kulturno-umetnička ustanova, s tim što joj se i naziv menja u onaj koji čuva i danas - Narodno pozorište Sombor.
Danas, 75 godina kasnije, Pozorište je opravdalo entuzijazam onih koji su profesionalno pozorište stvarali. Građani Sombora su ostali verna i prefinjena publika bez koje ovo pozorište ne bi bilo ono što danas jeste.
Ove godine sezonu počinjemo 25. septembra jubilarnim pedesetim izvođenjem predstave „Tenor na zajam", Kena Ludviga u režiji Olje Đorđević, potom nas u oktobru čeka 50. izvođenje predstave „Tartif", autorski projekat Igora Vuka Torbice po motivima originalne Molijerove drame. Naredni Pozorišni maraton je trideseti po redu, a sledeće godine obeležićemo 140 godina od osnivanja Pozorišta. U nadi i želji da su i ova vremena takva da će ih se neko sećati i pamtiti ih po predstavama, želim Vam dobrodošlicu u sezonu 2021/2022.

Bojana Kovačević